است كه نشانهء اختصارىاش حرف « » است كه در واقع همان حواشى كاهنان است كه در روزگار « عزرا » و « نحميا » به نصّ تورات افزوده‌اند ، و در حوالى سال‌هاى پايانى قرن پنجم و شايد هم چهارم پيش از ميلاد جزء منابع ديگر تورات به شمار آمده است « 1 » . ترديدى نيست كه اين دو منبع از حيث اسلوب و ساختار با همديگر تفاوت آشكار دارند و چنان كه ديديم هر دو به دورانهاى گوناگون منسوب‌اند ، البته اين را نيز بايد در نظر داشت كه روايت « يهويه » از نوعى نشاط و صور و خيال برخوردار است در حالى كه نصّ « كهنوتى » در مقام سنجش با آن خشك مىنمايد ، و اين امر با دقّت و تدبّر معلوم مىشود « 2 » . همچنين اجزاى عناصر تفصيلى كه قصّه توفان روايت شده در سفر پيدايش از آن شكل پذيرفته ، از حيث لفظ و ماده با همديگر تفاوت دارند ، اگر بخواهيم ابتدا وجوه تفاوت‌هاى شكلى را بنمايانيم ، نخستين اختلافى كه به چشم مىخورد ، اختلاف نام « خدا » در اين دو منبع است ، چنان كه در منبع يهودى از او به « يهوه » تعبير مىشود « 3 » ، حال آنكه در منبع كهنوتى از آن به « الوهيم » تعبير شده است و هر دو واژه در برگردان مورد اعتماد انگليسى به ترتيب دو واژه « سيد / سرور » و « ربّ / پروردگار / خدا » ترجمه شده‌اند ، امّا در ترجمهء عربى تورات به جاى يهوه ، « ربّ » به جاى الوهيم « اللّه » برگزيده شده است « 4 » . اختلافات ماهوى دو حكايت يهودى و كهنوتى بسى بيشتر از اين مىنمايد ، تا آنجا كه گاه اين اختلافات تا حدّ تناقض قطعى مىرسد ، كه اين امر به ثبوت مىرساند كه به يقين اين دو حكايت از دو منبع جداگانه بر گرفته شده‌اند ، چنان كه در سفر پيدايش « 5 » مىخوانيم كه خداوند به نوح فرمان داد : « از تمامى چارپايان پاك هفت زوج نر و ماده و از چارپايانى كه پاك نيستند يك جفت نر و ماده و از پرندگان آسمان نيز هفت جفت نر و ماده بر گير » ، آنگاه پس از آن در همين سفر - و در همين إصحاح - مىخوانيم كه « و از چارپايان پاك و چارپايان ناپاك و از پرندگان و از جانداران زمين ، چنان كه خداوند به نوح فرمان داده بود ، از هر كدام يك جفت نر و ماده به كشتى و به نزد نوح در آمد « 6 » » . آنگاه بايد پرسيد كه آيا خداوند در واقع نوح ( ع ) را به

--> ( 1 ) . دربارهء منابع تورات - اسرائيل ، ص 45 - 48 . ( 2 ) . La Sainte Bible ) Ecole Biblique de Jerusalem ( , Paris , 1961 , p . 14 ; حسين ذوالفقار صبرى ، « توراة اليهود » المجله ، شمارهء 157 ، 1970 م . ( 3 ) . محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، « التناقضات فى التوراة » ، ص 97 - 109 . ( 4 ) . جيمز فريزر ، پيشين ، ص 110 . ( 5 ) . سفر پيدايش ، 7 / 2 - 3 . ( 6 ) . همان ، 7 / 8 - 9 .